mathbooks


Μετάβαση στο περιεχόμενο

Παράγοντες διδασκαλίας

Διδακτική μαθηματικών > Διδακτική

Παράγοντες που επηρεάζουν και καθορίζουν την αποτελεσματικότητα μιας διδασκαλίας

α) Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για κάθε τάξη
Ορίζει το περιεχόμενο των μαθηματικών που θα διδαχτούν χωρισμένο σε ενότητες και είναι γνωστό ως διδακτέα ύλη, τις ώρες διδασκαλίας που θα αφιερώσουν για την κατανόηση κάθε ενότητας, όπως και τους γενικούς σκοπούς και στόχους κάθε ενότητας.

β) Το σχολικό βιβλίο
Λέγοντας σχολικό βιβλίο εννοούμε το σύνολο των επίσημων διδακτικών συγγραμμάτων μέσω των οποίων υλοποιούνται οι σκοποί και στόχοι του αναλυτικού προγράμματος σπουδών. Εκεί, παρουσιάζεται σωστά δομημένο το μαθηματικό περιεχόμενο της διδακτέας ύλης καθώς επίσης και ένα βασικό πλήθος δραστηριοτήτων που πρέπει να υλοποιηθούν από τους μαθητές.

γ) Ο διδακτικός χρόνος
Ο διδακτικός χρόνος είναι ο χρόνος που αφιερώνεται για τη διδασκαλία της διδακτέας ύλης, δηλαδή πόσες ώρες διατίθενται για τη διδασκαλία των μαθηματικών συνολικά και επιμερισμένα κατά ενότητα. Αποτελεί έναν σημαντικότατο παράγοντα της διδασκαλίας ο οποίος είναι ταυτόχρονα και ένα από τα άλυτα προβλήματα της μαθησιακής διαδικασίας μιας και πότε δεν είναι αρκετός για την επαρκή εμπέδωση πολύπλοκων αφηρημένων μαθηματικών εννοιών στην πράξη.

δ) Μέσα διδασκαλίας
Τα μέσα διδασκαλίας είναι βοηθητικά εποπτικά εργαλεία για την αποτελεσματικότερη προσέγγιση και απόκτηση της γνώσης. Παρέχουν τη δυνατότητα δημιουργίας πολλαπλών αναπαραστάσεων της ίδιας έννοιας με αποτέλεσμα να διεγείρουν και να διατηρούν την προσοχή των μαθητών στον προς διαπραγμάτευση στόχο κάνοντας ευκολότερη τη μάθηση. Διακρίνονται:
ι) Σε παραδοσιακά, όπως είναι οι διαφάνειες, πίνακας κιμωλίας - μαρκαδόρου, απτικές χειροποίητες κατασκευές, χάρτες, εικόνες, διαγράμματα κ.ά.
ιι) Νέων τεχνολογιών, όπως είναι τα CD, βιντεοταινίες, πολυμέσα, διαδίκτυο κ.ά.

ε) Ο μαθητής και ο δάσκαλος
Η διάθεση του μαθητή να μάθει και του δασκάλου να διδάξει είναι καθοριστικός παράγοντας για την αποτελεσματική μάθηση. Η αρνητική στάση του μαθητή ανεξάρτητα από τους παράγοντες που την έχουν δημιουργήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή αποτελεί βασικό ανασταλτικό παράγοντα μάθησης και πολλές φορές επηρεάζει αρνητικά και το σύνολο της τάξης, λόγω εριστικής και παραβατικής συμπεριφοράς. Από την άλλη μεριά το "μεράκι" και η επιστημονική συγκρότηση του δασκάλου είναι υπεύθυνη τις περισσότερες φορές για την τήρηση θετικής ή αρνητικής στάσης των μαθητών του απέναντι στα μαθηματικά.

στ) Το περιβάλλον μάθησης
Οι συνιστώσες του περιβάλλοντος μάθησης παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία της μάθησης.
ι) Ο σωστός περιβάλλοντας χώρος της τάξης βοηθά ψυχολογικά τον μαθητή και μπορεί να αυξήσει κατακόρυφα την απόδοσή του. Η ψυχοσύνθεση του εφήβου αλλιώς αντιδρά όταν βρίσκεται σε μια τάξη καταγώγιο και αλλιώς όταν κάνει μάθημα σε ένα σύγχρονο κτίριο με κατάλληλες προδιαγραφές και υλικοτεχνική υποστήριξη.
ιι) Το μαθησιακό περιβάλλον της τάξης ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν αυξάνει ή μειώνει το ενδιαφέρον του μαθητή για τα μαθηματικά. Οι παιδαγωγικές και οι διδακτικές πρακτικές του δασκάλου, η τήρηση ή η ρήξη του άγραφου διδακτικού συμβολαίου από τη μεριά του δασκάλου, το μεγάλο ή μικρό πλήθος μαθητών της τάξης, η ομοιογένεια ή η ανομοιογένεια των μαθητών όσον αφορά τις μαθηματικές τους ικανότητες ή τις κοινωνικές τους διαφορές κ.ά. συμβάλλουν στην επιτυχία ή την αποτυχία μιας διδασκαλίας.

ζ) Η φιλοσοφία του διδάσκοντα και του μαθητή για τα μαθηματικά
Το σύμπλεγμα "των πιστεύω" του διδάσκοντα αποτελεί τη φιλοσοφική του θέση και στάση για το μάθημα που διδάσκει. Είναι τόσο ισχυρό αυτό το σύμπλεγμα "των πιστεύω" που καθορίζει τον τρόπο προσέγγισης μιας μαθηματικής ενότητας, τις μεθόδους που θα χρησιμοποιηθούν για αυτή την προσέγγιση, το χρόνο που θα αφιερώσει για να γίνει κατανοητή η έννοια από τους μαθητές και την ένταση της προσπάθειας που θα καταβάλει για να πετύχει το στόχο του. Για παράδειγμα:
Ο διδάσκων Α πιστεύει ότι οι απόλυτες τιμές είναι πολύ βασικές για την μετέπειτα πορεία του μαθητή στα μαθηματικά. Γι' αυτό, πιστεύοντας στο φορμαλισμό προσεγγίζει την έννοια της απολύτου τιμής με βάση τον φορμαλιστικό ορισμό της έννοιας, χρησιμοποιεί πινακοποίηση για τη λύση εξισώσεων - ανισώσεων με απόλυτα, αφιερώνει δύο μήνες λόγω της σοβαρότητας της έννοιας για την κατανόησή της και την εφαρμογή της σε περίπλοκα προβλήματα και τέλος απαιτεί οι μαθητές του να λύσουν μια πλειάδα σχετικών προβλημάτων.
Ο διδάσκων Β πιστεύει ότι η απόλυτες τιμές είναι μια βοηθητική έννοια για τη λύση μαθηματικών προβλημάτων. Γι' αυτό, πιστεύει ότι οι μαθητές πρέπει να την κατανοήσουν αρχικά ως απόσταση και έπειτα να προχωρήσουν στο φορμαλιστικό της ορισμό, αφιερώνει μισό μήνα για την κατανόηση της και την εφαρμογή της σε απλά προβλήματα και τέλος απαιτεί οι μαθητές του να την εφαρμόσουν ως απόσταση σε διάφορα ρεαλιστικά πλαίσια.
Το σύμπλεγμα "των πιστεύω" του μαθητή είναι απόρροια της φιλοσοφικής θέσης και στάσης του διδάσκοντα. Είναι τόσο ισχυρό αυτό το σύμπλεγμα "των πιστεύω" όσο ισχυρό είναι και το σύμπλεγμα των "πιστεύω" του διδάσκοντα. Καθορίζει τον τρόπο προσέγγισης, τις μεθόδους που θα χρησιμοποιηθούν για αυτή την προσέγγιση, το χρόνο που θα αφιερώσει και την ένταση της προσπάθειας που θα καταβάλει για να πετύχει το στόχο του. Για παράδειγμα, επειδή πιστεύει ότι τα προβλήματα φυσικής έχουν να κάνουν με τη φυσική και όχι με τα μαθηματικά, αν του δοθεί ένα πρόβλημα φυσικής να το διαπραγματευθεί με τις γνώσεις που έχει αποκτήσει σε μια μαθηματική ενότητα αυτός δεν θα αφιερώσει χρόνο για μια μαθηματική προσέγγιση και θα το διαπραγματευθεί σύμφωνα με αυτά που έχει μάθει στη φυσική.

η) Οι μορφές διδασκαλίας και οι διδακτικές μέθοδοι που εφαρμόζει ο διδάσκων
Η σωστή διδασκαλία βασίζεται πάνω σε ορισμένες βασικές αρχές:
ι) Αρχή της εποπτείας: Η γνώση αποκτάται πιο εύκολα όταν ενεργοποιούνται περισσότερες αισθήσεις, άρα η χρήση εποπτικών μέσων βοηθά προς αυτή την κατεύθυνση.
ιι) Αρχή της ρεαλιστικότητας: Η γνώση εμπεδώνεται πιο γρήγορα όταν ο μαθητής διαπραγματεύεται προβλήματα που έχουν σχέση με την πραγματική ζωή.
ιιι) Αρχή της επικαιρότητας: Η γνώση γίνεται κτήμα του μαθητή όταν συνδυάζεται με την επικαιρότητα.
ιν) Αρχή της βιωματικότητας: Υπάρχουν καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα όταν τα προβλήματα που διαπραγματεύεται ο μαθητής είναι προβλήματα του μικρόκοσμού του.
ν) Αρχή της εξατομίκευσης και της διαφοροποίησης: Η διδασκαλία έχει μεγαλύτερη επιτυχία όταν προσανατολίζεται στις ατομικές ανάγκες, τον προσωπικό τρόπο μάθησης και τους ρυθμούς μάθησης του κάθε μαθητή.
νι) Αρχή της προσωπικής κατασκευής: Μαθαίνω μαθηματικά σημαίνει κάνω μαθηματικά ή αλλιώς ότι δεν μπορώ να δημιουργήσω δεν μπορώ να το καταλάβω.
(What I cannot create, I do not understand: Richard Feynman)
νιι) Αρχή της ελάχιστης βοήθειας: Ότι μπορεί να ανακαλύψει μόνος του ο μαθητής δεν το αποκαλύπτει ο διδάσκων.
νιιι) Αρχή της ατομικής και ομαδικής δράσης: Η διδασκαλία έχει καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα όταν ο μαθητής αυτενεργεί και δρα συνειδητά ως άτομο και μέσα από ομάδα.
ιx) Αρχή της εστίασης στο μαθητή: Η διδασκαλία ενεργοποιεί τον μαθητή όταν οι δραστηριότητες που επιλέγονται προς διαπραγμάτευση εστιάζουν στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά του.

Αρχική σελίδα | Μαθηματικά βιβλία | Μαθηματικά και νέες τεχνολογίες | Διδακτική μαθηματικών | Τα μαθηματικά της εκπαίδευσης | Δικτυακοί τόποι | Μαθηματικοί διαγωνισμοί | Εκδόσεις | Χάρτης | Πλάνο του δικτυακού τόπου


Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού